17 Ocak 1605 – Don Kişot

 17 Ocak 1605 – Don Kişot’un Yayımlanışı

   Giriş: Edebiyat Tarihini Değiştiren Bir Gün

17 Ocak 1605, yalnızca bir kitabın yayımlandığı sıradan bir gün değildir. Bu tarih, modern romanın doğduğu, edebiyatın yön değiştirdiği ve insan zihninin hayal–gerçek çatışmasının ölümsüz bir esere dönüştüğü gündür.

İspanyol yazar Miguel de Cervantes Saavedra tarafından kaleme alınan

“La vida del ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha”

(La Manchalı Yaratıcı Asilzade Don Kişot), bu tarihte ilk kez yayımlanarak dünya edebiyatında geri dönülmez bir etki yaratmıştır.

   1. Eserin Ortaya Çıktığı Tarihsel ve Toplumsal Ortam

Don Kişot’un yazıldığı dönem, 16. yüzyıl sonu – 17. yüzyıl başı İspanyasıdır. Bu dönem:

İspanya’nın askerî ve siyasi gücünün gerilemeye başladığı,

Feodal şövalyelik anlayışının tarih sahnesinden çekildiği,

Rönesans’ın etkilerinin Avrupa’ya yayıldığı,

Orta Çağ değerleri ile modern düşüncenin çatıştığı

bir geçiş sürecidir.

   Cervantes, tam da bu değerler çatışmasını edebiyat yoluyla anlatmayı başarmıştır.

   2. Miguel de Cervantes: Acı, Mücadele ve Deha

Miguel de Cervantes (1547–1616), rahat bir hayat sürmemiştir:

Gençliğinde askerlik yapmış,

Lepanto Deniz Savaşı’nda yaralanmış (sol elini büyük ölçüde kullanamaz hâle gelmiştir),

Akdeniz’de korsanlara esir düşmüş, 5 yıl esaret yaşamıştır,

Hayatının büyük bölümünü maddi sıkıntılar içinde geçirmiştir.

   Tüm bu deneyimler, Don Kişot’un insani derinliğini ve gerçekçilikle harmanlanan mizahını doğrudan etkilemiştir.

   3. Don Kişot’un Yazılma Amacı

Cervantes, Don Kişot’u yazarken temel olarak:

Orta Çağ şövalye romanlarını hicvetmek

Gerçeklikten kopmuş romantik idealleri eleştirmek

İnsan hayal gücünün sınırlarını sorgulamak

Akıl ile delilik arasındaki ince çizgiyi göstermek

istemiştir.

Ancak ortaya çıkan eser, basit bir hicvin çok ötesine geçmiştir.

   4. 17 Ocak 1605: İlk Baskı

   Yer: Madrid

   Yayınevi: Juan de la Cuesta Matbaası

   Yayımlanan eser: Don Kişot – Birinci Cilt

Eser kısa sürede büyük ilgi görmüş, aynı yıl içinde birden fazla baskı yapmıştır. Bu durum, kitabın halk tarafından ne denli benimsendiğinin açık bir göstergesidir.

   5. Don Kişot Kimdir?

Don Kişot:

Gerçek adı Alonso Quijano olan,

Şövalye romanlarını aşırı okuduğu için aklını yitirdiğine inanılan,

Kendini gezgin bir şövalye sanan,

Yel değirmenlerini devlerle karıştıran

bir karakterdir.

Ancak Don Kişot:

Sadece “deli” değil,

adalet, onur ve iyilik arayan bir idealisttir.

   6. Sancho Panza: Gerçekliğin Sesi

Don Kişot’un sadık yaveri Sancho Panza:

Ayakları yere basan,

Maddi çıkarları önemseyen,

Sağduyuyu temsil eden

bir karakterdir.

   Don Kişot ile Sancho Panza arasındaki ilişki:

Hayal ↔ Gerçek

İdealizm ↔ Pragmatizm

Ruh ↔ Beden

karşıtlıkları üzerine kuruludur.

   7. Don Kişot’un Edebî Yenilikleri

Don Kişot’u ölümsüz kılan unsurlar:

- Modern Romanın İlk Örneği Olması

Çok katmanlı anlatım

Psikolojik derinlik

Karakter gelişimi

- Metafiksyonal Yapı

Anlatıcıyla oyun

Kurmaca içinde kurmaca

- Evrensel Temalar

Kimlik arayışı

Gerçeklik algısı

Hayal gücünün gücü

Toplumsal eleştiri

   8. Dünya Edebiyatına Etkisi

Don Kişot:

Dünya edebiyatında en çok çevrilen kitaplardan biridir

Roman sanatının temel taşlarından biri kabul edilir

Tolstoy, Dostoyevski, Kafka, Flaubert gibi yazarları etkilemiştir

   Birçok eleştirmen tarafından:

“Tüm zamanların en büyük romanı” olarak tanımlanır.

   9. İkinci Cilt ve Kalıcı Miras

1615’te Don Kişot’un ikinci cildi yayımlandı

Cervantes, karakterlerinin ününün farkındadır ve bunu romana bilinçli biçimde yansıtır

Don Kişot, artık sadece bir karakter değil, bir düşünce biçimi hâline gelmiştir

   Sonuç: 17 Ocak 1605 Neden Ölümsüzdür?

Çünkü bu tarih:

- Modern romanın doğum günüdür

- Hayal ile gerçeğin edebiyattaki en güçlü çatışmasını başlatmıştır

- İnsan ruhunun kırılganlığını ve yüceliğini aynı anda göstermiştir

- Yüzyıllar boyunca okunacak bir başyapıtı dünyaya kazandırmıştır

Don Kişot, yel değirmenlerine saldıran bir hayalperest değil;

 insanlığın ideal arayışının edebi simgesidir.

 Kaynakça

Cervantes, Miguel de, Don Quijote de la Mancha, 1605–1615

Harold Bloom, The Western Canon, Harcourt Brace

Encyclopaedia Britannica – “Don Quixote” maddesi

Francisco Rico, Don Quijote: Historia de un Texto, Cátedra

Edward Riley, Cervantes’s Theory of the Novel

Oxford World’s Classics – Don Quixote (Editörlü baskılar)

ZELİHA KÖK