1 Kasım 1922 Saltanatın Kaldırılması

 1 Kasım 1922’de Saltanatın Kaldırılması

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkınca 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, orduları dağıtılmış ve toprakları İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmeye başlanmıştı. Ancak bu işgallere karşı Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Türk milleti bağımsızlık mücadelesine girişti.

Bu mücadele sonucunda 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) açıldı. Meclis, ulusal egemenlik ilkesine dayanarak hem yasama hem de yürütme yetkisini elinde bulunduran tek otorite haline geldi. Fakat İstanbul’da bulunan Osmanlı Hükûmeti ve Sultan Vahdettin, hâlâ resmî olarak varlığını sürdürüyordu. Bu durum, Türkiye’de çift başlı bir yönetim görüntüsü ortaya çıkarıyordu.

1922 yılına gelindiğinde Türk ordusu, Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusunu kesin yenilgiye uğrattı. Ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve savaş fiilen sona erdi. Bundan sonra barış görüşmelerine geçilecekti. Ancak İtilaf Devletleri, Lozan Konferansı’na hem TBMM Hükûmetini hem de İstanbul’daki Osmanlı Hükûmetini davet etti.

Bu durum, “Türk milletini kim temsil edecek?” sorusunu gündeme getirdi. Mustafa Kemal Paşa, “Türkiye’yi sadece milletin seçtiği meclis temsil eder” diyerek duruma sert tepki gösterdi. Böylece TBMM, 1 Kasım 1922 tarihinde aldığı kararla saltanatı kaldırdı.

Kabul edilen kanunda şu ifade yer aldı:

> “Osmanlı İmparatorluğu tarihe karışmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, milletin yegâne ve hakiki temsilcisidir.”

Bu karar ile egemenliğin millete ait olduğu resmen ilan edilmiş, Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir.

Sultan VI. Mehmet Vahdettin, İngilizlere sığınarak 17 Kasım 1922’de İstanbul’u terk etti. Meclis, dini otoriteyi bir süre koruyarak Abdülmecid Efendi’yi halife seçti.

Saltanatın kaldırılmasıyla:

Türkiye’de çift başlı yönetim sona erdi,

Ulusal egemenlik ilkesi tam anlamıyla yerleşti,

Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923) için zemin hazırlandı,

Türk milleti, artık kaderini kendi belirleyen bağımsız bir ulus haline geldi.

Mustafa Kemal Paşa bu kararı şöyle özetlemiştir:

> “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir. Milletin saltanat ve hâkimiyeti hiç kimseye verilemez.”

---

Sonuç

1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılması, Türk tarihinin dönüm noktalarından biridir. Bu adımla birlikte, yüzyıllar süren monarşik düzen yerini halk egemenliğine dayalı bir yönetim anlayışına bırakmıştır. Bu olay, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde atılan en temel devrimlerden biri olarak kabul edilir.

---

Kaynakça

1. Atatürk, Mustafa Kemal. Nutuk. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021.

2. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Kitabı (8. Sınıf), MEB Yayınları, 2023.

3. Zürcher, Erik Jan. Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İletişim Yayınları, 2019.

4. Akşin, Sina. Kısa Türkiye Tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020.

5. TBMM Arşivi. 1 Kasım 1922 Tarihli Meclis Görüşme Tutanakları.

Aysel Şeyma VAROL